AI w budownictwie

Dlaczego AI w budownictwie zaczyna się w biurze, nie na placu

Firmom budowlanym AI sprzedaje się od strony placu: drony, rozpoznawanie postępu robót ze zdjęć, „AI plus BIM”. Te projekty bywają wartościowe, ale mają wspólny warunek wstępny, który sprawdzamy przed startem — uporządkowane, systematycznie zbierane dane z budów, których większość firm w tej formie po prostu nie ma. Projekt zaczyna się wtedy od zorganizowania zbierania danych, a pierwszy efekt widać po roku, nie po kwartale.

Równolegle w tej samej firmie codziennie płynie strumień pracy, którą AI potrafi przejąć już dziś: dokumentacje przetargowe po kilkaset stron czytane pod presją terminu; faktury kosztowe przypisywane ręcznie do budów i etapów; faktury podwykonawców porównywane z umowami i protokołami zaawansowania po jednej; korespondencja projektowa, w której pytania i ustalenia giną między skrzynkami. To są procesy oparte na dokumentach i tekście — dane istnieją, reguły da się spisać, a pomyłka jest wykrywalna i odwracalna.

Dlatego dobry pierwszy projekt AI w firmie budowlanej wygląda mało spektakularnie: nie dotyka placu, dotyka obiegu informacji wokół budów. Za to pierwsze efekty widać w ciągu tygodni, a to pomaga sfinansować kolejne kroki.

Co konkretnie automatyzujemy w firmach budowlanych

• Analiza dokumentacji przetargowej. Wyciągnięcie ze specyfikacji warunków zamówienia (SWZ, dawniej SIWZ), z programu funkcjonalno-użytkowego (PFU) i z przedmiarów: zakresów, terminów, kar umownych i warunków płatności — w postaci uporządkowanego streszczenia, od którego zaczyna kosztorysant i osoba decydująca o starcie. Skraca odcinek, na którym dziś decyzję „wchodzimy czy nie” podejmuje się po pobieżnym przejrzeniu, bo na lekturę całości nie ma czasu.
• Obieg faktur kosztowych. Odczyt faktur przychodzących mailem i papierowo, przypisanie do właściwej budowy i etapu na podstawie zleceń i umów, i przygotowanie propozycji zaksięgowania (dekretu) do zatwierdzenia. Niejednoznaczne przypadki trafiają na listę wyjątków do człowieka — nie od razu do księgowania.
• Rozliczenia podwykonawców. Sprawdzenie faktur podwykonawców z umowami, aneksami i protokołami zaawansowania, z listą rozbieżności do wyjaśnienia — zamiast ręcznego porównywania trzech dokumentów przy każdej płatności. Przeoczona rozbieżność może oznaczać nadpłatę, dlatego listę różnic sprawdza się przed zatwierdzeniem płatności.
• Protokoły odbioru i dokumentacja powykonawcza. Pilnowanie kompletności dokumentów wymaganych do odbiorów i płatności — atestów, deklaracji, oświadczeń podwykonawców — z listą braków i przygotowanymi przypomnieniami, zanim brak zatrzyma odbiór.
• Korespondencja projektowa. Uporządkowanie pytań, ustaleń i zmian z maili w jeden rejestr przypisany do budowy, z historią „kto, kiedy, co ustalił” — oraz asystent, który odpowiada na powtarzalne pytania na podstawie dokumentacji projektu, ze wskazaniem źródła.

Wspólny mianownik: człowiek zatwierdza wynik, system przygotowuje. Które procesy w ogóle nadają się do takiej automatyzacji — pięć warunków, które musi spełnić dobry kandydat — opisaliśmy na stronie automatyzacji AI; na budowach te warunki sprawdza się dokładnie tak samo.

Czego nie obiecujemy

• Kosztorysu bez kosztorysanta. AI przygotowuje materiał — zakresy z dokumentacji, porównanie z wcześniejszymi wycenami — ale wycena, jej założenia i ryzyka to odpowiedzialność człowieka, który zna technologię i lokalne stawki. Oferta obiecująca „automatyczny kosztorys” obiecuje decyzje bez odpowiedzialnego za nie.
• Analizy placu „przy okazji”. Rozpoznawanie postępu robót ze zdjęć czy monitoring BHP wymagają najpierw systematycznego zbierania obrazu i osobnego projektu z własnym budżetem — również dlatego, że nagrania z placu to dane pracowników, z osobnymi rygorami. Da się to zrobić dobrze, ale nie jako dodatek do automatyzacji dokumentów.
• Obiegu bez nadzoru od pierwszego dnia. Wszystko, co wpływa na płatności i zobowiązania — dekrety, rozliczenia, odpowiedzi do podwykonawców — przechodzi najpierw przez etap, na którym człowiek zatwierdza każdy wynik. Decyzję o poluzowaniu nadzoru podejmuje się na podstawie danych z pilotażu, nie z założenia.

Jak pracujemy

Tak samo jak w każdym wdrożeniu: wybieramy jeden proces i przed startem mierzymy jeden wskaźnik, na przykład godziny od wpływu faktury do gotowego dekretu. Potem robimy możliwie mały pilotaż. Przed przełączeniem system przez pewien czas działa równolegle z dotychczasowym sposobem pracy. Najpierw system przygotowuje, człowiek zatwierdza każdy wynik. Pełny przebieg — cztery fazy i to, co dostajesz na końcu każdej z nich — opisuje metodyka wdrożenia, a cały zakres usługi, od audytu procesów po utrzymanie, strona wdrożenie AI w firmie.

Osobnym tematem, który w budownictwie wraca w każdej rozmowie, są dane: kosztorysy i stawki, umowy podwykonawcze, dane osobowe w dokumentach uprawnień i oświadczeń. Gdzie trafiają dane w integracji z modelem AI i o co pytać każdego dostawcę, opisaliśmy na stronie bezpieczeństwo i RODO.

Ile to kosztuje

O koszcie decydują trzy rzeczy: liczba systemów do połączenia, stan danych i wymagana wiarygodność wyników, czyli jak rzadko mogą zawierać błąd. Liczba budów ma mniejsze znaczenie — liczy się to, czy dokumenty spływają jednym kanałem, czy do skrzynek kierowników budów osobno. Wszystkie składniki, łącznie z utrzymaniem, rozpisaliśmy w tekście o tym, ile kosztuje wdrożenie AI.

Najczęstsze pytania

Od czego zacząć wdrożenie AI w firmie budowlanej?

Od biura budowy, nie od placu. Analiza dokumentacji przetargowej, obieg faktur kosztowych, rozliczenia podwykonawców i korespondencja projektowa to procesy oparte na dokumentach — dane już istnieją w mailach, PDF-ach i programie księgowym, pomyłka jest odwracalna, a efekt widać w tygodnie. Projekty na danych z placu — analiza zdjęć, postęp robót z kamer, drony — wymagają najpierw zorganizowania zbierania danych, więc są droższe i dłuższe. Zaczynanie od nich to najczęstszy sposób, w jaki firmy budowlane wydają budżet, zanim zobaczą pierwszy efekt.

Czy AI przygotuje za nas kosztorys?

Nie — i oferta, która to obiecuje, powinna zapalić lampkę. Kosztorys to odpowiedzialność kosztorysanta: wymaga wiedzy o technologii, lokalnych stawkach i ryzykach, których nie ma w dokumentacji. AI skraca drogę do kosztorysu: wyciąga z dokumentacji przetargowej zakresy i pozycje, porównuje zapytania z wcześniejszymi wycenami podobnych robót i przygotowuje materiał, od którego kosztorysant zaczyna — zamiast od stu stron PDF-a. Decyzja i podpis zostają po stronie człowieka.

Czy to zadziała z naszym programem do kosztorysów i księgowości?

To rozstrzyga audyt na początku projektu. Sprawdzamy, czy API (interfejs, przez który inne programy łączą się z systemem) albo import plików daje dostęp do danych i czynności potrzebnych w wybranym procesie. Na tej podstawie potwierdzamy, czy integracja jest wykonalna, jaki ma zakres i ile kosztuje — oraz czy wystarczy gotowa funkcja systemu. W polskich firmach budowlanych ta sama praca bywa rozłożona między program kosztorysowy, księgowość i arkusze prowadzone przy każdej budowie osobno — i to właśnie te przejścia między systemami, dziś pokonywane ręcznym przepisywaniem, automatyzujemy najpierw.

Ile kosztuje wdrożenie AI w firmie budowlanej?

O koszcie decyduje liczba systemów do połączenia — poczta, księgowość, program kosztorysowy, arkusze budów — stan danych i wymagana wiarygodność wyników, czyli jak rzadko mogą zawierać błąd. Liczba budów prowadzonych równolegle ma mniejsze znaczenie niż to, czy dokumenty spływają jednym kanałem, czy do skrzynek kierowników budów osobno. Osobną pozycją jest utrzymanie: opłaty zależne od liczby operacji i okresowe testy po zmianach wersji modeli. Składniki kosztu rozpisaliśmy w tekście o tym, ile kosztuje wdrożenie AI.

Co z danymi z przetargów i umów podwykonawczych?

Dokumentacja przetargowa, kosztorysy i umowy podwykonawcze to informacje, które przesądzają o marży — a do tego zawierają dane osobowe: kontakty, uprawnienia, czasem dane pracowników podwykonawców. Przed integracją, nie po niej, trzeba rozstrzygnąć, które dane w ogóle opuszczają firmę, dokąd trafiają i na jakiej podstawie — od wyboru dostawcy i regionu przetwarzania po ograniczenie zakresu danych do minimum potrzebnego w danym kroku. Zasady i pytania do każdego dostawcy opisaliśmy na stronie o bezpieczeństwie i RODO.